25 november 2025.
In de huidige rubriek ‘Medical News in Brief’ promoot en versterkt JAMA de twijfelachtige beweringen van een gebrekkig onderzoek naar de behandeling of preventie van langdurige covid, gepubliceerd door een van de tijdschriften onder haar paraplu: JAMANetworkOpen. De kop van JAMA luidt:‘Krachttraining verbetert de resultaten bij langdurige covid’.
Technisch gezien klopt de kop. In het onderzoek rapporteerden deelnemers die een programma met krachttraining volgden, statistisch significante voordelen op de primaire uitkomstmaat, een maatstaf voor fysieke capaciteit, vergeleken met degenen die de interventie niet kregen.
(De onderzoekers rapporteerden ook voordelen op een paar van de vele secundaire uitkomsten. Het uitvoeren van meerdere analyses vergroot echter de kans op positieve resultaten die puur door toeval ontstaan, en de onderzoekers hebben geen standaard statistische tests uitgevoerd om die zorg weg te nemen. Dat maakt alle beweringen hierover op zijn best twijfelachtig.)
In het korte nieuwsbericht van JAMA stond: “Deelnemers aan de interventie vertoonden een grotere algehele verbetering in de afgelegde afstand tijdens de Incremental Shuttle Walk Test ten opzichte van de uitgangswaarde, een toename van 83 m tegenover 47 m in de controlegroep na 3 maanden.” Zoals ik onlangs in een bericht over het onderzoek zelf heb benadrukt, is er hier minder aan de hand dan op het eerste gezicht lijkt.
Het korte nieuwsbericht, net als het onderzoek, vermeldt een belangrijk feit niet: de bevindingen voor de primaire uitkomstmaat, een standaardmaatstaf genaamd de Incremental Shuttle Walk Test (ISWT), waren niet klinisch significant. Het verschil van 36,5 meter tussen de twee groepen lag ver onder de 47 meter die de onderzoekers zelf hadden vastgesteld als het minimaal klinisch belangrijke verschil (MCID) voor de ISWT. Zoals beschreven in het onderzoeksprotocol, gebruikten zij die waarde bij het bepalen van de gewenste steekproefomvang, daarbij verwijzend naar een gezaghebbende analyse uit 2022.
Dat was niet het enige probleem met de MCID in het onderzoek. In mijn vorige bericht vergat ik nog een ander cruciaal punt te vermelden: ongeacht de voordelen die deelnemers in de interventiegroep wel of niet behaalden, bleven de eindresultaten in beide groepen ver onder de gemiddelde prestaties van gezonde volwassenen op de ISWT.
Over het algemeen bereikten de deelnemers aan het einde van het 12 maanden durende trainingsprogramma een gemiddelde afstand van 389 meter. Daarentegen bleek uit een studie uit 2013 naar ‘leeftijdsspecifieke normale waarden voor de ISWT’ dat de afstand voor 40- tot 49-jarigen 824 meter was, 788 meter voor 50- tot 59-jarigen, 699 meter voor 60- tot 69-jarigen en 633 meter voor 70-plussers. Met andere woorden, de deelnemers aan deze studie bleven over de hele linie ernstig gehandicapt – nog een opvallend detail dat door de onderzoekers over het hoofd werd gezien.
Het is voor patiënten overduidelijk niet nuttig om statistisch significante, maar minimale resultaten op te hemelen alsof ze een substantiële verbetering aantonen. Het is ook misleidend. Niemand die zich baseert op het artikel in JAMANetworkOpen of het korte nieuwsbericht in JAMA voor klinische richtlijnen, zou enig idee hebben hoe slecht beide groepen presteerden in vergelijking met gezonde volwassenen, tenzij ze de tijd zouden nemen om zelf wat dieper te graven.
Het negeren van deze informatie, net als het negeren van het feit dat het verschil tussen de twee onderzoeksgroepen niet voldeed aan de drempel voor klinische significantie, is een vorm van verkeerde voorstelling van zaken. Deze methodologische tekortkomingen werpen een slecht licht op de onderzoekers. Evenzo werpt het besluit van het tijdschrift om het artikel in deze vorm te publiceren, een slecht licht op de integriteit en competentie van zijn redactionele processen.
Dit is niet de eerste keer dat een oefenonderzoek naar de effecten van long covid op de ISWT-test de resultaten op deze manier verkeerd heeft voorgesteld. In februari schreef ik een bericht over een artikel in het European Respiratory Journal (ERJ), getiteld “Post-Hospitalisation COVID-19 Rehabilitation (PHOSP-R): a randomised controlled trial of exercise-based rehabilitation” [Posthospitalisatie COVID-19-revalidatie (PHOSP-R): een gerandomiseerde gecontroleerde studie naar revalidatie op basis van lichaamsbeweging], waarin iets soortgelijks gebeurde. Deelnemers in alle groepen van het onderzoek – inclusief de twee interventiegroepen – presteerden ver onder het normale niveau voor gezonde mensen. Bij het presenteren van hun bevindingen lieten de onderzoekers dit punt onvermeld.
(Trudie Chalder was een van de vele coauteurs van die studie. Zoals ik toen schreef: “Het is een algemeen aanvaarde waarheid (of in ieder geval algemeen aanvaard door slimme onderzoekers) dat als de auteurslijst van een artikel Trudie Chalder bevat, de wiskundig en feitelijk niet zo begaafde hoogleraar cognitieve gedragstherapie aan King’s College London, het betreffende artikel vrijwel zeker weinig of zelfs helemaal geen intelligentie en logisch redeneren zal bevatten.”)
De meeste onderzoeken naar lichaamsbeweging bij long covid negeren PEM, aldus Sick Times.
Een recent artikel in The Sick Times ging ook in op dit probleem met de kop: “Minder dan 20% van de onderzoeken naar long covid waarbij lichaamsbeweging betrokken is, vermeldt zelfs maar postexertionele malaise.”
De nieuwsorganisatie analyseerde de registratiegegevens van klinische onderzoeken en ontdekte dat minder dan 20% de postexertionele malaise, het kenmerkende symptoom van ME/cvs, beoordeelt of in overweging neemt. Veel mensen met long covid – het exacte percentage is onderwerp van discussie – ervaren PEM en komen in aanmerking voor een diagnose van ME/cvs. Voor deze patiënten kunnen revalidatieprogramma’s met lichaamsbeweging gecontra-indiceerd zijn.
Hier volgt een fragment uit het artikel, geschreven door Simon Spichak, journalist uit Toronto:
Volgens een analyse van The Sick Times wordt PEM systematisch verwaarloosd in onderzoek naar bewegingsinterventies die het zouden kunnen uitlokken. Tientallen onderzoeken van lage kwaliteit naar de effecten van lichaamsbeweging bij long covid hebben geen antwoorden opgeleverd en mogelijk zelfs deelnemers geschaad, en veel van deze onderzoeken hebben hun resultaten nooit gepubliceerd.
“Het fundamentele probleem dat aan deze onderzoeken ten grondslag ligt, is dat lichaamsbeweging een wondermiddel is en dat geleidelijke verhoging ervan long covid zou kunnen behandelen”, vertelde Jaime Seltzer, onderzoeker en wetenschappelijk directeur van de belangenorganisatie #MEAction, aan The Sick Times. Als gevolg daarvan zal het onderzoek ons begrip van de werkelijke onderliggende mechanismen van de ziekte niet vergroten, aldus Seltzer, die het “weggegooid geld” noemt.
Je kunt het volledige artikel hier lezen.
© David Tuller voor Virology Blog. Vertaling admin, redactie NAHdine, ME-gids.
