5 maart 2026.
Zo verspreidt onzin zich in de hedendaagse medische wereld: voer een gebrekkig onderzoek uit, verklaar het tot een succes ondanks ernstige twijfels, en ontwikkel vervolgens gezondheidsbeleid op basis van deze opgeblazen beweringen.
ZonMW, een belangrijke Nederlandse financieringsinstantie voor de gezondheidszorg, ondersteunt een nieuw programma onder leiding van professor Hans Knoop, een fervent voorstander van het frauduleuze PACE-onderzoek, om een “therapeutentraining“ te ontwikkelen voor een “behandeling van postinfectieuze moeheid“ met de naam “Fit na een infectie.“ De training is gebaseerd op een studie uit 2023, onder leiding van professor Knoop en gepubliceerd in Clinical Infectious Diseases, getiteld “Efficacy of Cognitive-Behavioral Therapy Targeting Severe Fatigue Following Coronavirus Disease 2019: Results of a Randomized Controlled Trial.” [“De effectiviteit van cognitieve gedragstherapie gericht op ernstige vermoeidheid na COVID-19: resultaten van een gerandomiseerde gecontroleerde studie”.]
Het onderzoek was niet geblindeerd en baseerde zijn beweringen over de voordelen uitsluitend op subjectieve metingen – een recept voor een onbekende mate van vertekening. Zoals te verwachten bij dergelijk onderzoek, rapporteerden de onderzoekers bescheiden positieve resultaten voor de primaire uitkomstmaat, zelfgerapporteerde vermoeidheid. Maar het onderzoek leverde geen resultaten op voor de enige objectieve uitkomstmaat die in het protocol werd genoemd: de hoeveelheid fysieke activiteit, zoals gemeten door meetapparatuur die aan het begin en einde van de interventie werd gedragen.
De onderzoekers lieten dat cruciale detail gemakshalve weg uit het gepubliceerde onderzoeksrapport – een keuze die (naar mijn mening) neerkomt op een vorm van wetenschappelijke wanpraktijken. In plaats daarvan prezen ze de interventie aan als een succes. Toen online commentatoren de afwezigheid van de resultaten met betrekking tot fysieke activiteit opmerkten, erkenden de onderzoekers de nulbevindingen voor die meting en kwamen vervolgens met belachelijke excuses, in de trant van “een hond heeft mijn gegevens opgegeten”, om deze gegevens niet in het artikel op te nemen. Zoals ik al op sociale media aangaf, had ik net een fantastische Londense toneelproductie van Arthur Millers The Crucible gezien, en de argumenten voor hekserij in het stuk waren geloofwaardiger dan de excuses die de onderzoekers aanvoerden voor het niet vermelden van hun nulresultaten.
De meest lachwekkende bewering was dat het niveau van fysieke activiteit geen verband hield met zelfgerapporteerde vermoeidheid. Huh??? Professor Knoop heeft in eerdere publicaties zelf het tegendeel beweerd, dus het is moeilijk om deze bewering serieus te nemen. Als fysieke activiteit werkelijk irrelevant was, was er geen reden geweest om het ook maar te meten. Als de uitkomst van de fysieke activiteit de positieve subjectieve resultaten voor vermoeidheid had ondersteund, zouden de onderzoekers die ongetwijfeld hebben vermeld.
Het nieuwe trainingsprogramma maakt deel uit van een initiatief van ZonMW om projecten te financieren die voortbouwen op eerder door de organisatie gefinancierd werk met betrekking tot COVID-19. De maximale subsidie binnen dit programma bedraagt € 50.000, oftewel ongeveer $ 58.000. Het is dus een bescheiden bedrag dat in de praktijk niet veel zal opleveren.
Hieronder volgt een beschrijving van het nieuwe programma van de ZonMW-website:
Vermoeidheid komt vaak voor na COVID-19 en kan bij een aanzienlijk deel van de patiënten chronisch worden, waardoor het dagelijks functioneren wordt beperkt. Cognitieve gedragstherapie (CGT) kan bij een deel van deze patiënten leiden tot minder vermoeidheid, concentratieproblemen en beperkingen (ZonMw project ReCOVer 10430012010025). Omdat er weinig andere bewezen behandelingen voor vermoeidheid na COVID-19 zijn, bestaat er behoefte aan CGT. De behandeling is succesvol geïmplementeerd in het Amsterdam UMC, maar elders zijn de verwijsmogelijkheden beperkt. Ook na andere infecties is vermoeidheid veelvoorkomend. Vermoeidheidsklachten na andere infecties kunnen mogelijk ook behandeld worden met CGT….Het doel van het huidige project is het ontwikkelen van een trainingsprogramma voor gedragstherapeuten waarmee chronische vermoeidheid na een infectie, zoals COVID-19, kan worden behandeld. Hierdoor kan landelijke implementatie van CGT voor postinfectieuze vermoeidheid bevorderd worden.
En dit is het verwachte resultaat:
Het project zal een evidence-based overdraagbaar behandelprotocol en webbased tool opleveren voor de behandeling van CGT voor vermoeidheid. Beide worden beschikbaar gesteld aan cursisten die het trainingsprogramma volgen. De webtool zal aan meerdere softwareplatforms voor interventies worden aangeboden. Er komen trainers die het trainingsprogramma kunnen geven en het trainingsprogramma wordt aangeboden aan nascholingsinstituten. Er wordt accreditatie aangevraagd bij de Vereniging van cognitieve en gedragstherapie (VGCT) en Federatie voor Gezondheidszorg Psychologen (FGzP), hetgeen de training aantrekkelijk maakt voor professionals. Het voornemen is het protocol en de achtergrond in een Nederlandstalig hoofdstuk en in een tijdschrift voor gedragstherapeuten te beschrijven.
Met andere woorden: op basis van een bevooroordeeld onderzoek met voorspelbare subjectieve bevindingen die niet werden ondersteund door de enige objectieve meting, wil Nederland een nationale behandelingsinfrastructuur uitrollen. Logisch!
Sommige patiëntenbelangenorganisaties hebben via sociale media geprotesteerd tegen dit project. In reactie op een van die klachten legde ZonMW uit dat deze implementatiesubsidies niet aan een collegiale toetsing onderworpen zijn en worden toegekend aan door ZonMW gefinancierde onderzoekers die hun bevindingen in de praktijk willen brengen, op basis van volgorde van aanmelding.
“Bij ZonMw stimuleren we de toepassing van onderzoeksresultaten uit het COVID-19-programma in de praktijk. Daarom heeft ZonMw een implementatie-impulsronde geopend voor projecten die eerder financiering hebben ontvangen. Onderzoekers kunnen hun eerdere bevindingen omzetten in concrete producten zoals trainingsmateriaal, richtlijnen of educatief materiaal. Dit is een regeling met een proces zonder beoordelaars of een beoordelingscommissie en zonder patiëntenparticipatie. Dit betekent dat de aanvraag door ZonMw wordt beoordeeld op volledigheid en of deze voldoet aan alle voorwaarden en beoordelingscriteria zoals vastgelegd in de subsidieoproep. ZonMw beoordeelt aanvragen in volgorde van binnenkomst totdat het subsidieplafond is bereikt.”
ZonMW voegde hieraan toe:
“We zijn ons ervan bewust dat cognitieve gedragstherapie (CGT) voor chronische vermoeidheid na COVID-19 een gevoelig onderwerp is. Het financieren van implementatieactiviteiten na de voltooiing van een onderzoeksproject is een standaardprocedure voor ZonMw. Het toekennen van deze subsidieaanvraag is geen standpunt over de oorzaak van post-COVID of andere ziekten.”
Het is onterecht om te suggereren dat patiënten “gevoelig” zijn voor cognitieve gedragstherapie (CGT). Ze zijn wel “gevoelig” voor onderzoek, zoals de CGT-studie van professor Knoop, dat van meet af aan gebrekkig is en beweert aan te tonen wat het niet doet. Ze hebben het recht om te eisen dat gezondheidsbeleid gebaseerd is op kwalitatief hoogwaardig onderzoek. Blijkbaar heeft ZonMW moeite om dat concept te begrijpen, althans op dit gebied.
© David Tuller voor Virology Blog. Vertaling admin, redactie NAHdine, ME-gids.
