14 oktober 2023.
Ik heb een recente Nederlandse studie, Kuut et al., die CGT onderzocht voor vermoeidheid na een acute episode van COVID-19, onderuit gehaald. De studie, “Efficacy of Cognitive-Behavioral Therapy Targeting Severe Fatigue Following Coronavirus Disease 2019: Results of a Randomized Controlled Trial,” [Effectiviteit van cognitieve gedragstherapie gericht op ernstige vermoeidheid na COVID-19: resultaten van een gerandomiseerde gecontroleerde studie] bijgenaamd ReCOVer, werd gepubliceerd in Clinical Infectious Diseases, een gerenommeerd tijdschrift, en riep zichzelf uit tot een succes. De interventie, genaamd Fit after COVID, was gebaseerd op het uitgangspunt dat disfunctionele overtuigingen over ziekte en problematisch gedrag – dat wil zeggen sedentair blijven vanwege een ogenschijnlijk irrationele angst voor activiteit en daarmee samenhangende cognities – patiënten ervan weerhouden beter te worden. (Ik heb hier, hier en hier over deze studie geschreven.)
Naast andere tekortkomingen was de niet-geblindeerde studie uitsluitend gebaseerd op subjectieve resultaten voor de bewering dat CGT effectief is – een opzet die gegarandeerd een onbekende hoeveelheid responsbias genereert. De studie vermeldde niet dat de enige objectieve meting – hoeveel mensen bewogen, zoals beoordeeld door actigrafie – nul resultaten opleverde. Naar mijn mening is deze verontrustende omissie een duidelijk voorbeeld van wangedrag bij het onderzoek en kwalificeert het de studie als frauduleus. Alle standaard ethische richtlijnen bevatten bepalingen die onderzoekers verbieden om belangrijke gegevens achter te houden die de gerapporteerde conclusies zouden ondermijnen.
Dergelijke bepalingen zijn uiteraard relevant voor deze zaak. Toch voerden de onderzoekers belachelijke rechtvaardigingen aan voor hun problematische beslissing – waar ik in een eerdere post naar verwees als “hond-at-mijn-gegevens-op”-excuses. Het meest lachwekkende was het argument dat niveaus van lichamelijke activiteit volledig los staan van vermoeidheid. Huh?? Zoals ik eerder meldde, is dit zelfdienende argument in eerder onderzoek tegengesproken door niemand minder dan professor Hans Knoop, de hoofdauteur van Kuut et al. Het is verbazingwekkend dat vooraanstaande onderzoekers zich verlagen tot dit niveau van dubbelzinnigheid – of het zou verbazingwekkend zijn als professor Knoop en zijn collega’s in eerder onderzoek niet soortgelijke stunts hadden uitgehaald.
Op X, het sociale mediaplatform dat vroeger bekendstond als Twitter, voerde ik een pittige discussie over deze kwestie met professor Chantal Rovers, een arts en deskundige op het gebied van infectieziekten en coauteur van de studie. Ik schreef dat de argumenten voor hekserij in Arthur Millers klassieker The Crucible, die ik net had gezien in een geweldige Londense productie, overtuigender waren dan de uitleg die werd gegeven voor de beslissing om de nulresultaten niet op te nemen in de paper. (Ik denk niet dat ze die vergelijking op prijs stelde.)
Nu is er een interessante verdeeldheid ontstaan tussen enkele van de onderzoekers zelf. In een interview dat online is gepubliceerd, zegt Tanja Kuut, de hoofdauteur van het onderzoek, het volgende: “We denken dat gedrag en opvattingen sommige mensen ervan weerhouden om te herstellen.” De hoofdauteur, professor Hans Knoop, werd ook geïnterviewd en uitte soortgelijke bedenkingen.
Gezien de studie zelf en eerder onderzoek en uitspraken van professor Knoop, kan niets aan deze uitspraken als enigszins onverwacht worden beschouwd. Toch heeft professor Rovers, een jarenlange collega van professor Knoop, nu zijn verbazing uitgesproken over het feit dat haar coauteurs deze publieke verklaring hebben afgelegd. Toen professor Rovers op X werd geconfronteerd met het argument van haar coauteurs, reageerde ze als volgt: “Ik kende dit stuk niet. Ik sta zeker niet achter de opmerking “we denken dat gedrag en opvattingen ervoor zorgen dat een deel niet herstelt”. Daar is in deze studie helemaal niet naar gekeken en daar hebben we zelfs een zin over opgenomen in de discussie in het artikel.”
Het is prijzenswaardig dat professor Rovers deze onzin publiekelijk tegenspreekt. Tegelijkertijd is het moeilijk – voor mij althans – om haar verklaring met iets anders dan een enorme korrel zout te nemen. De hele premisse van de CGT/GET-benadering van ME/cvs, en nu langdurige Covid, is dat patiënten niet-helpende overtuigingen koesteren over hun ziekte en strategieën nastreven die hen ziek houden – met andere woorden, ze ondernemen niet genoeg activiteit en blijven ernstig gedeconditioneerd. De PACE-studie zelf stelde dat alle symptomen konden worden geïnterpreteerd als veroorzaakt door deze factoren. Het is dus zeker verbijsterend dat professor Rovers nu volhoudt dat ze geen idee had van dit kader voor de studie waaraan ze heeft bijgedragen. Haar reactie doet denken aan Casablanca‘s sluwe kapitein Renault, gespeeld door de briljante Claude Rains, die “geschokt, geschokt” was toen hij ontdekte dat er gegokt werd in Rick’s Café.
Het is simpelweg niet waar dat “hier in deze studie helemaal niet naar is gekeken”. Natuurlijk wel! Deze hypothese is de basis van de CGT/GET-aanpak van ME/cvs van de afgelopen drie decennia. En het is de basis van de inspanningen om deze strategie in te zetten voor langdurige Covid. De interventie bevatte modules die specifiek gericht waren op deze vermeende contraproductieve factoren. Waarom richtte Fit after COVID zich op vermeende problematische gedachten en sedentair gedrag als niet wordt verondersteld dat deze betrokken zijn bij het voorkomen dat patiënten beter worden? Ik bedoel, wat dacht professor Rovers dat ze bestudeerden? Het is een mysterie.
Door te weerleggen dat de studie taal bevatte die in wezen de beweringen van haar collega’s weerlegde, verwees professor Rovers vermoedelijk naar deze passage helemaal aan het einde: “Een cognitief-gedragsmatige benadering toepassen op de behandeling van post-COVID-19-vermoeidheid impliceert niet dat de oorzaak psychologisch is, noch ontkent het een mogelijk somatische oorzaak. We moedigen onderzoek naar de onderliggende (neuro)biologische mechanismen aan.”
Opgemerkt moet worden dat de in diskrediet gebrachte PACE-studie ook een wegwerpzin bevatte waarin werd gesuggereerd dat de biopsychosociale benadering die erin werd belichaamd, niet moest worden opgevat als een ziekte die psychologisch is. Zulke concessies zijn in wezen zinloos als een studie duidelijk is opgezet om aan te tonen dat psycho-gedragsinterventies kunnen leiden tot herstel. Als dat niet de bedoeling was, moeten de auteurs uitleggen waarom ze hun studie “ReCOVer” noemden. In deze context komt de oproep tot onderzoek naar biologische mechanismen vooral over als een zoethoudertje bedoeld om critici tevreden te stellen, niet als een oprechte oproep. Misschien was professor Rovers inderdaad oprecht op dit punt; als dat zo is, dan heeft ze ervoor gekozen om samen te werken met onderzoekers die haar standpunten niet lijken te delen.
Ik heb van meer dan één persoon gehoord dat professor Rovers een sympathieke arts is die echt om haar patiënten geeft. Ik heb geen reden om daaraan te twijfelen. Maar als dat het geval is, en als ze het echt niet eens is met de recente opmerkingen van Dr. Kuut en Professor Knoop, dan moet ze een veel openhartiger publieke verklaring van protest afleggen dan een milde reactie op een vraag op een uitstervend socialemediaplatform zoals X. Daarnaast moet ze ook erkennen dat het niet publiceren van de nul objectieve bevindingen een flagrante misstap was, afgezien van het napraten van belachelijke rechtvaardigingen voor deze ernstige ethische en methodologische misstap.
© David Tuller voor Virology Blog. Vertaling admin, redactie NAHdine, ME-gids.
